تشخیص بیماری چاقویِ کُندی است


پی بردن به مشکلِ جسمی یا روحی کودک و درکِ شرایطِ او نیازمندِ شناختِ همه جانبه است، از جمله باید بدانیم پایه و اساسِ تشخیص معلولیت کدام است. به عبارت دیگر متخصصان بر اساس چه اصولی تشخیص می دهند که یک کودک مبتلا به اوتیزم یا اِی دی اچ دی هست یا نیست. یکسری تست ها یا آزمون ها جهت تشخیص بیماری تنظیم شده است. این تست های استاندارد پس از آزمایش های متعدد از جانبِ متخصصان پذیرفته شده و موردِ اجرا در می آید. اینجا من بر آن نیستم تا این تست ها را معرفی کنم بلکه این چگونگیِ قضاوتِ متخصصان است که می خواهم اندکی زیرِ ذره بین بگیرم و زیرِ سؤال ببرم، زیرا که به نظرم چاقویِ تشخیص بیماری بسیار کُند است.
طبق گفته یِ متخصصان چنانچه شش عوارض از نُه عوارضِ اِی دی اچ دیِ مربوط به اختلال در قوه یِ توّجه یا حداقل شش عوارض از نُه عوارضِ اِی دی اچ دیِ مربوط به فعالیتِ بیش از حدّ یا رفتار های مبتنی بر انگیزه یِ آنی- نزدِ فردی بازر شود او مبتلا به این معلولیت است. اینجا باید پرسید تکلیفِ فردی که به فرض به پنج مورد از نُه مورد مذکور مبتلاست چیست؟ بسیاری از کودکان دچار اختلالات رفتاری هستند بدون این که در این رده جای گیرند. با این کودکان چگونه باید برخورد کرد؟
امروزه کمابیش جامعه یِ انسانی دریافته است که کودک/فردی که مبتلا به اِی دی اچ دی، اوتیزم، دیسلکسیا و یا اختلال های گویایی است، نیاز به کمک های ویژه دارد. امّا ما باید از این نقطه نظر حرکت کنیم که یاری رسانی به کودکان نبایستی محدود به دسته یِ خاصی شود. از اینها گذشته بیماری ها یا معلولیت هایی چون اِی دی اچ دی، اوتیزم، دیسلکسیا و یا اختلال های گویایی به مرورِ زمان تخفیف پیدا می کنند. مثالی بزنیم؛ اغلب کودکانِ مبتلا به اِی دی اچ دی با گذشتِ زمان می آموزند رفتار و اعمالِ ناگهانیِ خود را کنترل کنند، امّا ضعفِ حافظه یا عدم تمرکزِ حواس کمابیش تا پایانِ عمرِ فرد با او همراه است.
آنچه که تا به امروز مورد قبول صاحب نظران است، این است که عاملِ ارثی یکی از مهم ترین عوامل ابتلا به اِی دی اچ دی و اوتیزم می باشد (هفتاد تا هشتاد درصد عامل ارثی دارد). محققان به تازگی پی برده اند که اختلال در کرموزوم شانزده (که تا کنون تصور می رفت این اختلال اوتیزم ایجاد می کند) باعثِ بروزِ بیماریِ اِی دی اچ دی نیز هست. علاوه بر عواملِ ارثی، شرایطِ زایمان، عفونت های دورانِ بارداری، استفاده از مواد مخدر در دوران بارداری و زودرس بودنِ نوزاد نیز از عواملِ مؤثر است.
اینجا ناگفته نماند که سلسله اعصابِ بعضی از افرادِ مبتلا صدمه های دوگانه ای دیده است. این بدین معناست که فرد می تواند مبتلا به اوتیزم باشد و حالتی از ِی دی اچ دی را نیز نشان دهد یا بالعکس مبتلا به ِای دی اچ دی باشد و حالت های اوتیزمی نیز داشته باشد. (این مسئله در مورد افراد مبتلا به دیسکلسیا و اختلالات گویایی نیز صادق است).
متخصصانِ امر با ارائه یِ شیوه های آموزشی می کوشند تا به افرادِ مبتلا به معلولیت هایِ ذکر شده کمک کنند. امروزه برنامه های کامپیوتری متعددی برای بهبودی حافظه یِ نزدیک و تمرکز حواس کودکان مبتلا به اِی دی اچ دی اختراع شده است.
عوارض بیماری در همه افرادِ مبتلا به یک شکل بروز نمی کند، از این جهت شیوه هایِ آموزشی-تربیتی باید بر اساسِ توانایی ها و مشکلاتِ فرد تنظیم و اجرا گردد. حدود هشتاد درصد از کودکانِ مبتلا به اِی دی اچ دی از ضعفِ حافظه یِ نزدیک رنج می برند. بدین سبب این افراد قادر نیستند به گفته های آموزگارِ خود گوش بدهند و همزمان یادداشت بردارند. همزمانیِ دو عمل شاید یکی از ده ها مشکلاتِ این افراد باشند که اولیاء مدرسه باید به آن توّجه کنند.
مصرفِ داروهایِ محرک می تواند به افزایش حافظه یِ نزدیک کمک کند. امّا فراموش نکنیم که مصرف دارو به معنایِ درمانِ بیماری نیست. شیوه های مناسب تربیتی و آموزشی بهترینِ دارویِ ممکن است. فرد مبتلا نیاز به توّجه ویژه دارد و با مشکلاتِ او به شیوه ای علمی باید برخورد شود.
مأخذ؛
Special pedagogik. Nr 1-5 2010

adhd: ای دی اچ دی