نوآموز قاضی اوّل و آخر است

روندِ حرکتِ سیستم آموزشی با تحولات اجتماعی همگونی ندارد. شیوه هایِ آموزشی، کتاب های درسی اغلب بدونِ در نظر گرفتن زمان و تأثیرِ تکنیک در زندگی انسان معاصر تدوین و تنظیم می شوند. گرچه پداگوژیک بر پایه هایِ علم استوار است و علم همانند دیگر پدیده های انسانی از زمان رنگ می پذیرد، امّا تاریخ آموزش و پرورش گویایِ یک حرکت کُند و بطئی است. اولیاءِ مدرسه برای تعلیم و تربیت نسل جوان کمابیش از همان روش هایی بهره می جویند که تا سال دوهزارِ میلادی رایج بود. بر هیچکس پوشیده نیست که جهانِ امروز را تغییرات و تحولاتِ تکنیکی رقم می زند. ، موبایل، کامپیوتر، اِم پی 3 و ده ها وسایلِ تکنیکی دیگر در گوشه کنار جهان پخش شده است. انسانِ آفریقایی هنوز مثلِ گذشته از گرسنگی می میرد، با این تفاوت که او در گذشته زیرِ چادری در آبادی ای بی آب و علف از دنیا می رفت، امروز با یک موبایل در دست. در همان گوشه یِ خشکِ بی باران.
کارین بِرگ او در مقاله یِ « کودک و جهان متن در جامعه» از تغییرات و تحولات اجتماعی و چشمی شدنِ دنیا و نقشِ این تحولات در یادگیری می نویسد. از سال دوهزار میلادی فیلم، تلویزیون، دی وی دی، اینترنت، اس ام اس بخشِ مهمی از زندگیِ کودکان شده است. پیامدِ این تحولات چالش های تازه ای است که معلّم روزانه با آن دست و پنجه نرم می کند. اینک او نه تنها باید دریچه یِ ذهن و نگاهش را بدین سمت و سو سوق دهد که باید از حوزه یِ تخصصی خود گامی فراتر نهاده و به حوزه ی تازه ای به نام تکنیک وارد شود. غافل ماندن از تکنیک عواقبی دارد که دیر یا زود گریبانِ اولیاء مدرسه، برنامه ریزان، تهیه کنندگان و نویسندگانِ کتاب های درسی، اداره یِ آموزش و پرورش و وزارت مربوطه را خواهد گرفت. کارین بِرگ او برایِ اعتبار بخشیدن به گفته ها و نظراتش به سراغ دیگر پژوهشگرانی می رود که در این حوزه تازه دست به پژوهش و تحقیق زده اند، از آن جمله باربرو کامبر (۲۰۰۱). به اعتقادِ کامبر قضاوت و مدرک مثلِ گذشته هدف و وظیفه یِ اصلی مدرسه و معلمِ معاصر است. این در حالی است که دنیای بیرون در مسیرِ دیگری سیر می کند. از این مسئله که بگذریم در علم پداگوژیک داشتنِ دانشِ کافی در باره زبان آموزی کودک یک اصلِ نهادین است، همانطور که باور کردنِ نوآموز یک اصل است. از سوی دیگر زبان و تدریس (صرف نظر از حوزه یِ علمی) دو روی یک و همان سکه اند. در ابتدا معلم باید بداند که کودک می خواهد یادبگیرد، نیاز دارد یادبگیرد، می تواند یاد بگیرد و جرأتِ ورود به دنیایِ ناشناخته دارد. پس باید زمینه های یادگیری را برای او فراهم آورد. تِلِمان (۱۹۹۱) در مورد زبان آموزی نوآموزان می نویسد:
- کودک خود زبان می آموزد.
- استفاده یِ درست و پیوسته از زبان به تکاملِ زبان کودک منجر می شود.
- تکلیف و تمرین و تکرار ابزارِ تدریس اند. این زبان است که در همه جا و هر حالتی در جریان است.
- شیوه ای که به کاستنِ اعتماد به نفسِ کودک منجر شود، راه زبان آموزی او را مسدود می کند.
این گفته یِ تِلِمان که «کودک خود زبان می آموزد» گفته ای به جا و درست است، اما فراموش نشود که یادگیری زبان به رابطه های اجتماعی وابسته است. بدونِ وجودِ دیگری کودک قادر به آموختنِ زبان نیست. بنا به گفته یِ جان اسمیت (۱۹٨۹) شادی و امید اهرم های یادگیری هستند. کودکی که در رابطه های اجتماعی احساس شادمانی و امید کند بر مشکلاتِ آموزشی و معضلات مدرسه و کلاس درس فائق می آید. از دوران سقراط تا کنون «گفتگو» به عنوان اوّلین و اساسی ترین پایه یِ آموزش مورد توّجه بوده است. «گفتگو» در باره یِ گفته ها، شنیده ها، دیده ها، خوانده ها و نوشته ها راهی است به سویِ تعقل و تأمل و یادگیری. ارتباط برقرارکردن با یک متن نیز پیش فرضیه هایی دارد که نوآموز باید بیاموزد. کامبر(۲۰۰۰) در این باره به نکته های زیر اشاره می کند:
- چگونه برخورد کردن با کتاب و متن
- چگونه برخورد کردن با کتاب های درسی و متن هایی که مربوط به مشق و مدرسه می شود – نوآموز پس از پایانِ کلاسِ درس کتاب هایش را جمع می کند، به خانه می رود، مطالعه می کند، در باره یِ نوشته ها و مشق ها و کتاب های درسی اش حرف می زند.
- توانایی گفتگو در باره یِ کتاب/متنِ خوانده شده.
- چگونه فرد از علایقِ آموزشی خود با دیگران به گفتگو می پردازد.
- چگونه برخورد کردن باگفته های معلم.
- چگونگه فرد/نوآموز راه های یادگیری را برای خود هموار می کند (داشتنِ یک استراتژی)
این بخش از گفته های کامبر به نوآموز و توانایی هایی او برمی گردد. این توانایی ها را باید آموخت. معلّم مسؤلیتِ فراهم آوردنِ شرایطی است که منجر به بروز و رشدِ این توانایی ها می شود. از این روی است که قاضی اوّل و آخر نوآموز است و نه معلّم. هنگام شکست و ناکامی او داوری است دانا.
ادامه دارد
آدينه ۲۲ مهر ۱٣۹۰ - ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱
Monica. A m.fl. (2010) ”Bygga broar och öppna dörrar”. Bergöö. Kerstin”Barns liv och samhällets textvärldar”. Stockholm: Liber.